/
Gecen gun, yillardir gorusmedigim biriyle rastladim. Kisa bir muhabbet. "Nasilsin?" sorusu, "Iyiyim" cevabi. Ikimiz de biliyorduk bunun tam bir cevap olmadigini. Ama hayatin bize ogrettigi seylerden biri bu: herkes icinde bir seyler tasir ve o seylerin agirligi disaridan gorunmez.
Sonra dusundum, kac kez birine baktim ve "neden boyle yasiyor?" dedim? Kac kez birinin tercihini anlamadan, hikayesini bilmeden yargiladim?
Bir donem cok yargilayan biriydim. Bunu soylemesi kolay degil ama dogru. Birine bakardim, hayatini gorurdum ya da gordugumu sanirdim ve icimden "neden boyle yapiyor ki?" derdim. Sanki o insanin butun hikayesine sahiptim.
Oysa hic sahip degildim.
Baglami bilmeden hicbir hikaye tamam olmuyor.
Zaman icinde fark ettim: insanlar mantiksiz secimler yapmiyor. Kendi baglaminda bakildiginda neredeyse her sey bir mantik tasiyor. O mantigi goremiyorsak, o baglami bilmiyoruz demektir.
"Bir insani gercekten anlamak istiyorsan, onun derisine gir ve icinde dolas."
Harper Lee - Bulbulu Oldurmek, 1960
Harper Lee bunu Atticus Finch'in agzindan soyluyor. Basit gorunen bir cumle. Ama icinde tasidigi sey buyuk: yargilamak kolay, anlamak zor. Anlamak icin caba gerekiyor. Ve cogu zaman o cabayi gostermiyoruz.
Bu cumleyi ilk okudugumda "ne guzel soylenmis" dedim gectim. Sonra yasadikca dondum ona. Cunku "derisine girmek" gercekten cok sey istiyor. Merak istiyor. Sabir istiyor. Ve en zoru, kendi bakis acindan bir an icin vazgecmek istiyor.
Her insanin bir menkibesi var; kendi diliyle anlatildiginda anlam tasiyan, baskasinin dilinde sacma gelen bir hikaye. Buyudugu ev, tasidigi kayiplar, icinden gectigi korkular. Bunlarin hicbirini yuzunde okuyamiyoruz.
"Kibarca davran. Cunku karsilastigin herkes zorlu bir savas veriyor."
Ian Maclaren, 1897 - yaygin atif
Ve bu beni cok dusundurdu: ben de bir seyler tasiyorum. Sen de tasiyorsun. Hepimiz tasiyoruz. Sadece herkesin yuku farkli sekillerde var oluyor.
"Empati bir seyleri duzeltmez. Sadece 'yalniz degilsin' der."
Brene Brown - Daring Greatly, 2012
Yargisiz alan denen sey bence buymus biraz. Cozum uretmeden, kiyaslamadan, "ben olsaydim soyle yapardim" demeden, sadece orada olmak.
"Insana her seyi alabilirsin. Ama son bir ozgurlugu alamazsin: bir kosula karsi tutumunu secme ozgurlugunu."
Viktor E. Frankl - Insanin Anlam Arayisi, 1946
Her insanin tepkisi, o insanin butun gecmisinin bir ozeti gibi bir sey. Biz o gecmisi bilmiyoruz. Sadece tepkiyi goruyoruz. Ve tepkiyi gorup "boyle birisi" diyoruz.
Hepimiz birer menkibeyiz. Bazilarimizin hikayesi daha gurultulu, bazilarimizin ki daha sessiz. Ve bu farkliliklar bizi birbirinden koparmamali; tam tersine, bir araya getirmeli.
Herkesin kendi menkibesi var. Bizimkini biliyoruz. Onlarinkini bilmiyoruz.
Artik kendimi yakaladigimda duruyorum ve kendime sunu hatirlatiyorum: bu insanin bir hikayesi var, sen onu bilmiyorsun.
Alintilar: Harper Lee (1960), Ian Maclaren (1897), Brene Brown (2012), Viktor E. Frankl (1946).
